Publication:

Bannawag - 2021-05-01

Data:

Sangaaruy-oy a Batek (17)

Contents

Teresita B. Tingonong-Ambalneg

Ti Napalabas: Gapu iti ladingit ni Mao iti pannakaisinana ken ni Marlon, kimmuttong ken nagsakit. Impaagas ni Marlon ken impudnona ti palimedna. Inkeddengda nga agkasardan. Adda panagduadua ni Lagmani, ngem indawdawatna laengen nga agnayon ti kinaragsak dagiti dua. Ngem iti kasar, timmabuno ni Liza, a kuna ni Mao a dagdagas wenno sabali pay nga asawa ni Marlon. Inlawlawag ni Marlon nga awandan ken Liza. Inasikasoda ti panangala ni Mao iti US ken Canadian visa. Nakaala ni Mao iti scholarship ngem inkeddengda a nasaysayaat no sumaruno ni Mao idiay Canada. Ket tapno mapaalisto ti ipapanna, nagaplay iti trabaho a nakabase idiay Quebec. N(Maika-17 a Paset) AGSUBLI da Marlon ken Mao iti Cordillera Women’s Resource Center, Inc. iti Magsaysay Road iti kabigatanna. Awan pay maysa nga oras a nagurayda sa rimmuar ni Ms. Clancy. Umisisem daytoy nga immasideg iti yanda nga agtugtugaw. Timmakder ni Mao. “Ma-interview-ka itan,” impakaammo ni Ms. Clancy. “Sumrekkan.” Nagsabat dagiti mata da Mao ken Marlon. “Goodluck, honey! Kabaelam dayta. Dika agnernerbios, a.” Nabati ni Marlon iti ruar. Namrayanna ti nagay-ayam iti selpon. Idi agangay, masikoranen. Pasaray taldiapanna ti ridaw a simrekan dagiti dua. Maysan nga oras ti napalabas saan met laengen a rummuar ni Mao. Idi kuan, nailukat ti ridaw. Nagparang ni Mrs. Clancy. Timmakder idi seniasan daytoy a sumrek iti kuarto. Nagtugaw iti abay ni Mao. Nakasangoda iti dakkel a monitor nga Smart TV. Uppat dagiti makitana a kasarsarita ni Mao. Manarimaan pay laeng ti virtual interview. Inyam-ammo ni Ms. Clancy apaman a nakatugaw. Uppat a high powered camera ti nakapaturong kadakuada manipud kadagiti uppat a suli ti conference room. Sabali laeng ti adda iti batog ti lamisaan a pagtugtugawanda. Talaga a nairanta ti kuarto a para virtual conference. Pati isuna gayam ket ma-interview. “Komustaka, Mr. Burnett?” impasungad ti kakaisuna a lalaki a nailaok kadagiti tallo a babbai. Bin-ig a nataengan dagitoy. Nakalawlawag ti video. Kasla agsasangoda iti maymaysa a lamisaan. Kurang laeng a makapagaalamanoda. “Nagawidka iti Filipinas tapno laeng mangasawaka?” “Kasano a nagam-ammokayo ken Mrs. Burnett?” inamad met ti babai nga ababa ti nangisit a buokna. Nagdaydayaw nga immuna ni Marlon. Nalaka laeng a sungbatanna dagitoy a saludsod. Sigurado a dinamagda met laeng ken ni Mao. Ti banat wenno tulag idi ubbingda pay laeng ti kangrunaan a rugi ti pakasaritaan ti ayan-ayatda. Madagullit dayta nga istoria agingga iti panagkasarda. Iti research nga isaysayangkat ti NCIP maipanggep kadagiti nadumaduma a kannawidan ken rito dagiti patneng a tattao iti Cordillera, tapno makaaramidda iti libro, innalada dagiti dokumento ti panagasawa manipud iti banat, danon ken pakalon, dagiti Itneg iti kapatagan ti Abra wenno Illaud. “Iti pakasaritaanyo, ania dagiti mabalin a makatubeng iti nasayaat, naragsak, ken mabayag a panagdennayo ken panangsangoyo ti pamilia?” inamad ti inyam-ammoda a dadaulo ti indigenous women and sexuality desk ti kompania. Daytoy ti kaubingan kadagiti kasangsangoda. Nasurok laeng siguro a tallopulo ti tawenna. “Kadagitoy a panawen, awan ti makitak a makatubeng iti nasayaat a relasion ti pamilia a bangonenmi.” Immisem ni Marlon. “Napagsasaritaanmin a saanko a dagus a maisurot ni baketko gapu ta agbasbasaak pay laeng. Kayatko unay nga itugot. Uray no kasta, mangnamnamaak iti parabur ni Apo Dios a sumaruno met laeng kaniak iti mabiit no mapagasatan nga agtrabaho iti daytoy a non-government organization nga imatonanyo.” Adu dagiti dinamdamagda maipanggep iti kaaddana idiay Montreal. No ania nga scholarship ti naipaay kenkuana tapno makapagbasa iti Mining Engineering iti Concordia University, Main Campus. Maipanggep iti trabahona. No adda panggepna nga agnaed a permanente idiay Canada wenno agawid idiay Hawaii wenno ditoy Filipinas. Nasungbatanna amin dagitoy. Nakakontrata iti pagminasan nga agnaed iti Canada kabayatan ti panagserbina iti kompania no makaturpos ken makaruar ti board exams. Uppat a tawen nga agnaed sadiay. Iti pinirmaanna a kontrata, pinilina ti permanent residency idiay Quebec. Dina impakpakaammo kadagiti nagannak kadakuada dayta a desisionna. Dayta ti napagnumuanda nga agassawa kalpasan ti kasar. “Maysa laengen a banag ti kayatmi nga iladawanmo kadakami,” insublat ti babai a puraw ti buokna a nagsao. Kasla dina ammo ti umisem daytoy. Kasla sippit ti dakkel a billit ti agongna. Nauneg dagiti matana a kasla koop wenno puek. Iti panagkitana, Canadian Indian daytoy. Calgary ti pakasarakan kadagitoy a puli idiay Canada. Pattapatta ni Marlon nga adda idiay Calgary daytoy, saan a Montreal. “Umdas kadi ti sangaaruy-oy a batek a mamagsilpo kadakayo a pamilia agingga a sibibiagkayo? Segun iti pakasaritaanyo, naibugas iti dayta ti kaipapanan ti bangonenyo a pamilia. Romantiko ken idealismo ti makitkitak a pundasion ti agdama a kasasaadyo.” “Bulodek ‘ta kuentasmo, baket,” kinuna ni Marlon ken ni Mao kalpasan ti sumagmamano a segundo a panagpanunotna. Inalistuan ni Mao a linettat ti kawit ti kuentasna ket inyawatna ken ni Marlon. Tinapaya ni Marlon ti sangaaruy-oy a batek kadagiti dakulapna. “Daytoy a gameng ti rangtayko a nagsubli iti nakayanakak a lugar ken kannawidan,” sitatalek a kinuna ni Marlon kadagiti kasarsaritada. “Ti kinadaan dagitoy a batek ken kabayag ti panawen a dikami nagkita ken ni baketko, kultura ken pannakapnek ti kaipapananna. Saan a mailabus kadakami ti kultura a nagtaudami.” Apagapaman a nagsardeng a nagsao ni Marlon, minatmatanna ti iggemna a naubon a batek. “Intedko ken ni baketko daytoy idi agtawenak pay laeng iti innem ken lima met ti tawenna babaen ti panangidalan dagiti nataengan. Naitulagkami iti tunggal maysa iti kasta ti kasapana. Mabalin a saanak nga agtungpal gapu ta sabalin nga ugali ti dimmakkelak idiay Hawaii. Saan a matandaanan ni baket dayta a katulagan ken saanda nga imbagbaga kenkuana. Awanak metten iti Filipinas ket saandan a namnamaen nga agsubliak.…” Pagsisinnublaten a kitaen ni Marlon dagiti kasangasangoda iti monitor. Nagintek ti imatang dagitoy iti batek nga insarang ti kanawanna. Sa pinagsinnublat dagitoy a kinita ida ken Mao, sa manen iti batek. “Kultura ti Tinguian a tribu idiay Abra ti nagtaudanmi. Itnegkami. Saanko a mabalin nga iwaksi gapu ta uray no addaakon iti sabali a pagilian, iti sabali a kultura, isu pay laeng ti nakayanakak nga ugali. Aglalo idi makitak ni baketko iti video. Ammok lattan nga isu ti kagudua ti kinataok. Ita, addan sumaruno nga agtawid iti pulimi… Saanmi a naplano ti kastoy a kasapa ti isasangbayna iti biagmi, ngem agyamankami unay gapu ta nakem ni Apo Dios daytoy ket sisasaganakami a mangtarabay iti isasangbayna iti dennami tapno agtultuloy ti kaputotanmi.” Napnuan dungngo ni Marlon a nangisubli iti kuentas iti tengnged ti asawana. Pinetpetanna ti dakulap ni Mao iti sirok ti lamisaan. Kapkapnekanna nga umisu ti sungbatna. Napateg ti kultura kadagiti Indian idiay Canada. Nailabanda ti kulturada iti gobierno isu a mabigbigda sadiay. “Nalpasen ti interview, Mr. and Mrs. Burnett. Adda dita ni Ms. Clancy, ipakaammona ti resulta kadakayo iti di mabayag,” inggibus ti puraw ti buokna iti saritaan. Adda kinur-itanna iti sangsanguenna a papel. Umis-isemda nga uppat a nagpakada. Iti apagdarikmat, nagpukawdan iti monitor. Iniddep ni Ms. Clancy ti monitor. “Sika ti nangpinal iti panagduadua ni Mrs. Augustus. Canadian Indian daydiay ket dakkel ti akemna iti organisasion, kangrunaanna kadagiti indigenous women iti kagimongantayo iti sangalubogan,” kinuna ni Ms.Clancy. Awan ti tagtagari ni Mao a nagtugaw iti atiddog a sopa iti pannakasalas ti opisina idi makaruarda iti conference room. Pagsinsinnublatenna a kitaen dagiti kasangsangona. Adu latta dagiti damdamagen ni Ms. Clancy maipanggep iti panagtrabaho ken panagbasa ni Marlon. “Saanka man laeng a nasulisog a nakirelasion iti sabali bayat ti kaaddam iti sabali a pagilian, sakbay a napanyo pinasingkedan ti katulagan?” kellaat nga inamad ni Ms. Clancy. Nagkatawa ni Marlon a nangala ti dakulap ni Mao a

Images:

© PressReader. All rights reserved.