Publication:

Bannawag - 2021-11-16

Data:

Agmulatayo Met iti Popcorn Reynaldo E. Andres

CONTENTS

Ni REYNALDO E. ANDRES

54 Agmulatayo Met iti Popcorn Reynaldo E. Andres PADASENTAYO man met ti agmula iti naidumduma ti baraytina a mais a managan iti Robust Yellow (Zea mays var. everta). Isu daytoy ‘tay maar-aramid a popcorn. Nangina ti popcorn kadagiti dadakkel a mall a kadawyan a mailaklako iti sango dagiti pagsinean. Ti panagmula iti popcorn, umarngi met laeng iti wagas a panagmula iti gagangay a barayti ti mais. Mabalinyo nga imula dagiti binukel ti popcorn a mailaklako kadagiti tiendaan. No saan, mabalinyo ti gumatang iti bin-i iti kaasitgan nga opisina ti Bureau of Plant Industry (BPI), Department of Agriculture (DA) wenno kadagiti mapagtalkan a mannalon ken suplayer dagiti para komersial a bin-i ti mais. Panagmula ken Panangtaming iti Mula Umdasen a suroten ti gagangay nga espasio a 75 a sentimetro (cm) a kaaddayo dagiti gurit ken aguneg dagitoy iti 8 cm. No napintas ti kondision ti daga, ken no la ketdi adda umdas a dam-eg ti talon kalpasan a naani dagiti pagay, mabalinyo lattan a mulaan daytoy iti mais uray diyon ar-araduen. Kalpasanna, usarenyo ti garami nga alep-ep dagiti mula. Iti Ingles, maawagan daytoy a sistema iti zero tillage. Dakdakkel ti mainut no suroten ti wagas a zero tillage. Nasken laeng a sakbay nga itukit dagiti bukel, agpondo (basal) iti 8-½ a sako a 14-14-14 (complete) a ganagan iti kada ektaria. Gagangtay a maar-aramat ti zero tillage a sistema kadagiti pagtatalonan iti Central Luzon ken Southern Tagalog. Aw-awaganda daytoy iti “tipid-saka” gapu ta saanen a maarado ken mamuriski pay ti talon. Abono ken erbisidio laengen ti maipakat iti daga, isu a makainut dagiti mannalon iti tangdan dagiti agarado ken aggaik. Kalpasan ti panagmula, pasayakan ti talon tapno adda umdas a danum a mamagrusing kadagiti bukel. Agpadanumto manen kadagiti sumaganad nga aldaw: Inton 12-15 nga aldaw kalpasan ti panagmula (AKP) wenno inton rummuaren ti maikapat a bulong ti mula, 25-30 AKP, 40-45 AKP, 55-60 AKP, ken 70-75 AKP. Saan met a liplipatan ti aggaik inton 15 AKP. Sakbay nga agganagan, ammuen no ania nga abono ti tumutop iti talonyo. Kitaen dagitoy iti Balanced Fertilization Recommendations (BFR) kadagiti opisina ti DA dita lugaryo tapno saankayo nga agbiddut iti ipakatyo nga abono ken tapno saan a masayang ti bannog ken kuartayo. Adda dagiti sumagmamano a pagpilian iti wagas ti panagganagan iti mula a mais. Pagarigan, mabalin a suroten ‘tay kombinasion ti kemikal ken organiko a ganagan. Isu daytoy ‘tay maaw-awagan iti Ingles a balanced fertilization. No daytoy ti pilien a sistema, nasken a padapada ti pannakaiwaras ti organiko a ganagan kadagiti gurit iti panawen ti panagmumula. Kastoy met laeng ti aramiden iti panangyabono iti kemikal a ganagan ken kadagiti pangsupusop nga abono a kas iti Urea. No kayat ti solo a kemikal a ganagan, suroten ti pannakaaramatna kas nadakamat iti immuna nga addang. Ibagay met ti dagup ti ganagan a kasapulan ti mais iti kasasaad ti panawen. Pagarigan, mabalin nga ikaadu ti yabono nga organiko a ganagan ken muriate of potash (0-0-60) no panawen ti tudtudo. No kalgaw, yad-adu met ti ikabil a Urea. No dadduma, agbaliwbaliw ti rekomendasion iti dagup ti yaabono segun iti kaadu ti mula ken iti kondision ti daga. Panangtarawidwid iti Minaisan Ti ruot ti maysa a kangrunaan a kainnagaw ti mais iti sustansia ti daga. Ngarud, saan a liplipatan ti agringkon inton 14 AKP tapno makontrol dagiti ruot. Annadan ti agringkon tapno di madalapus dagiti mula. Inton 20-30 AKP, puruakan iti Urea iti asideg ti puon dagiti mula, ken ammonium kadagiti gurit iti agarup 6 cm ti kaadayona manipud iti puon dagiti mula. Dagus nga aglimbang kalpasan ti panagganagan. Paltongan dagiti mula inton 40 AKP tapno saan a maapektaran ti manamnama a kaadu ti apit. Detasseling wenno detopping ti awagda daytoy iti Ingles. Agpaltong iti ngato dagiti pagtubuan dagiti bunga ket usaren dagiti pinaltong a kanen ti baka ken nuang. Nasken a paltongan dagiti mais tapno maikabassit ti panagatakar ti igges ti asian corn borer (ACB) iti minaisan. Ti ACB ti maysa kadagiti kadawelan a peste nga umat-atake iti mais iti sapasap a pagilian. Siputan met no adda dagiti umatake a sakit. No adda dagiti naapektaran a pinuon, paruten ken puoran dagitoy tapno di agramaram ti sakit. Kadawyan a sakit ti mais ti turikturik, wenno ispaispat.—O

Images:

© PressReader. All rights reserved.