Publication:

Bannawag - 2021-11-16

Data:

Dagiti Mariing iti Parbangon (11) Constante C. Casabar

CONTENTS

Nobela ni CONSTANTE C. CASABAR

42 Dagiti Mariing iti Parbangon (11) Constante C. Casabar Immuna a naipablaak iti Bannawag idi Septiembre 1956. Ti Napalabas: Nupay dina kayat, napilitan ni Salvador a sumrek a mangged iti pagpartuatan a mabangbangon iti ilida ta dayta ti pagayatan ni Apo Julian Manoto a nangalaanda iti kuarta a pinagbayadda iti mangngagas a nangtaming ken ni Apo Binoy idi kinagat ti yo. Napan da Emerita iti purok da Adoy idiay Sabangan. Kabayatanna, nagaligagaw ni Nana Ipang, ina ni Emerita, idi impalnaad ti kullaaw nga adda dakes a mapasamakda. Saan a naiturog ni Nana Ipang ti danagna aglalo ta iti pumarbangon sakbay a simmangpet ti anakna a ni Julian, nakangngeg iti uni ti paltog. Iti kabigatanna, naduktalanna dagiti paltog nga indulin ni Julian iti sirok ti balayda. Dimteng dagiti polis ket kasta unay ti aligagawna idi agsaludsod kenkuana dagiti polis. N(Maika-11 a Paset) ALIMED ti panangsipsiput ti hepe ti polisia kadagiti tignay ni Nana Ipang a situtugaw iti agdan. Ipalpalikmutna kampay idi ti panagkitana ngem sisiimenna met ti baket kadagiti suli dagiti matana. No awan ti ilemlemmengna, kinuna ti hepe iti bagina, saan koma nga aglusiaw… saan koma nga agpigerger. Nakangngegda a dua iti pannakairikep ti lakasa iti ngato. Agsalsaludsod dagiti mata ti baket a naiturong iti hepe. “Linukatanda ti lakasami?” nayesngawna idi saan a nagtimek ti polis. “Chief, adda nasarakanmi ditoy!” Maysa kadagiti agsuksukisok a polis ti nagparang iti ridaw iti ngatuen ti agdan. “Ania dayta?” sinaludsod ti hepe. Sinabatna ti kaduana iti ngalay ti agdan. Inawatna ti indiaya ti kaduana. Nalawag a naimatangan ti baket ti nabagas a panagpinnerreng dagiti polis. “A-awan ti basolmi, apo… awan,” kinuna ti baket. “Nangalaam iti daytoy?” inimtuod ti hepe. “Adu ti iduldulinyo a kastoy, ania?” “Awan, apo. Dayta laeng ti iduldulinko.” “Saankan nga agulbod, Apo Baket,” kinuna laeng ti hepe. “Dakes ti pagbanagan ti agulbod. Nadagdagsen ti dusayo nga agiina. Ala, Apo Baket, isurom kadakami ti yan dagiti armas nga ilemlemmeng ti anakmo.” “A-awan ti ilemlemmengna, apo.” “Apay nga adda bala iti lakasayo no awan ti ilemlemmeng ti anakmo?” Impakita manen ti hepe ti inyawat ti kaduana a maysa a bala ti karbin. “Saanyo kadi nga ammo a maiparit ti agidulin iti kastoy a banag?” “Saan a bala dayta, apo. Paaramidkonto nga—““Saan a bala daytoy, Apo Baket?” Nagtanupra ti hepe ti polisia. “Kayatmo a sawen, saanmi nga ammo ti bala ken saan?” “Saan man, apo… wen, apo…” Saan nga agsusurot dagiti balikas ni Nana Ipang. “Wen, apo, bala dayta. Ngem awan ti paltog ti anakko.” “Apay ngarud nga adda iduldulinyo a kastoy?” “Kua, apo… dinawatko dayta iti kaanakak a soldado idi immay nagbakasion.” Immisem ti hepe iti manglalais. “Dinawatmo, ania, Apo Baket?” kinunana. “Ania ti pakasapulam iti bala?” “Paaramidkonto koma nga an-anib, apo,’’ insungbat ti baket. “Pudno daytoy kunak, apo. Paaramidkonto koma nga an-anib a nayon dagiti tulbekko. Kunkunada ngamin a napigsa kano nga an-anib iti manggagamud dayta… agpayso ti kunak, apo.” Immanges ti baket iti nauneg. Saan a nagtimtimek ti hepe. Adda pammatina met iti insawang ti baket. Ngem inimtuodna manen: “Sadino ti kunayo a napanan ti anakyo idi rabii.” “A-awan ti napananna, apo. Naturog ditoy balay.” “Ammom no asino dagiti kakuykuyog ti anakmo?” “Ammok ida, apo. Dagiti kataebna a kaarrubami ditoy Bimmikal.” “Ammom no asino met dagiti kaduana kadagiti taga-Burias?” “Awan ti ammok, apo,” insungbat ti ina. Ngem nalagipna dagiti bumarito a masansan a kadua ni Julian a sumarungkar iti balayda, nangruna idi agad-adal pay laeng ni Julian. Nagtangken ket ti kinaulbod daytoy a bakbaketanen, apo, ta maikkatto la ngata ti anusko, nakuna ti hepe iti bagina. Ngem tineppelanna ti pungtotna. Kas masansan nga ibilin ti mayor a pagpapaayanna, masapul a saanna a kigtoten dagiti pagsaludsodanda tapno magun-odda ti panagtalek dagiti tao. Binaliwanna manen ti nagsaludsod: “Sadino ti kunkunam a yan ti anakmo a bumarito, Apo Baket?” Saan a nakasungbat ni Nana Ipang ta nangngegda ti panagsinsinnungbat dagiti dua a polis iti sirok ti balay. Nabirokandan san! nakuna ti baket iti bagina, ket nagtibbayo manen. Nasiputan met ti hepe ti tignay ti baket. “Lucio… Pinong… ania dayta? Umaykayo man ditoy.” Saan a nagbayag, nagparang dagiti dua a polis a naibaon a mangsukisok iti sirok ti balay. Agel-ellekda kabayatan ti panangipakitada iti hepe iti sangasapad a saba a sinipdutda iti pagipalpaluoman ni Nana Ipang. Timmarabang ti rupa ti hepe. “Isubliyo dayta iti naggapuanna,” imbilinna iti natayengteng a timek. “Diak kadi met ibilbilin kadakayo a dikay agsibsibbarut iti uray ania man a makitayo?” “Ania metten, chief, mabisinkami la una—““Isubliyo no kunak, isubliyo.’’ Agsarsarimadeng ni Pinong a nagsubli iti sirok ti balay. Ngem sakbay nga insublina ti saba, pimmursing iti dua ket kasta unay ti agawana a nangan. Pinunasanna a dagus dagiti bibigna sa met la nagsubli iti sango ti hepena a kasla awan ti maisalungasing nga inaramidna. “Naisublikon, chief,” kinunana ket idi nagpusipos, kiniddayanna ni Lucio a kakaasi met nga agal-alimon agsipud ta ammona a nangan pay ni Pinong iti sirok sa rimmuar. “Ania ti nasarakanyo iti sirok?” inimtuod ti hepe. “Awan, chief.” Apo, yaman pay ta saanda a nasarakan, nakuna manen ti baket idi nakemna ket nagsennaay, a nakaigapuan ti panangtaliaw kenkuana ti hepe. “Apo Baket,” kinuna manen ti hepe, “ammom no apay nga immaykami agsaludsod maipanggep iti anakmo? Adda dua nga agama a napaltogan idi rabii. Nakitami dagiti bangkay sakbay a nagturongkami ditoy. Ammom no ania ti nakayatan dagiti agama? Ammom, Apo Baket, adda kano mannanakaw, aduda kano, a napan mangiruar iti nuang ken bakada ket idi nakariing dagiti agama, pinaltogan ida dagiti mangngagab…” Kasla saanen a mangngeg ti baket dagiti balbaliksen ti hepe. Ta iti nakemna, kasla mangmangngegna manen dagiti agkakamakam a lanitog ti paltog idi rabii, kasla makitkitana manen ti pannakaikuyog ti anakna, ni Julian, kadagiti nagpapatay, dagiti paltog a nasarakanna iti pandag dagiti tabako iti sirok ti balay, daydi pannakangngegna kadagiti agiinnarasaas iti yan ti agdanda idi rabii kasakbayan ti iseserrek ni Julian iti sirok ti balayda ken kalpasan ti iruruarna. No kasta, maysa ti anakna kadagiti pimmaltog? No kasta— Ay, Apo! “Ket ita, Apo Baket,” nagsubli met laeng iti agdama ti panunot ti baket ket nangngegna manen ti timek ti polis, “adda kenka no kayatmo a kaluban ti kinadakes ti anakmo. Saannakaminto a pabasolen, Apo Baket, no addanto dakes a mapagteng ti anakmo. Sadino ti kinunam a yan ti asawa ken ti anakmo?” “Idiay uma, apo.” Intudo ti baket ti bakras ti bantay iti daya ti purok. “Ala, kumuyogka ngarud ta mapantayo sadiay,” imbilin ti hepe. Maysa a panggep ti nagparang iti muging ti baket. No kas pagarigan awan a madanonda ni Julian iti uma (ta awan la ngarud sadiay), anianto manen ti aramiden dagiti polis? Ket no agsaludsod dagitoy iti asawana, ni Tata Irong, ket maduktalanda a saan a nakitkita ti lakay ti anakna nanipud idi nagistayanna kinabil idi rabii, di pay ket maibutaktaken a nagulbod? Ngem masapul nga ipagnana dagiti polis iti bit-ang iti arubayan ti balay da kayongna, ti kabsat ni Tata Irong, tapno mapalnaadanna ni Julian a matmaturog sadiay. Ket no makita ti kayongna dagiti polis, mabalin a balakadanna ni Julian ket makapaglemmeng daytoy. Dagitoy ti agay-ayam iti panunot ti baket idi kinuyogna dagiti polis iti agpaamianan a bit-ang. Apaman a nakaasidegda iti arubayan ti balay ti kabsat ti asawana, impigpigsana ti nagin-uuyek kampay idi. Ket agpayso, nadarimusmusanna ti abiratna, ti asawa ti kayongna, iti bangsal ti balay daytoy. Saan a tinaliaw ti baket ti abiratna ngem ammonan a naawatan ti abiratna ti kaipapanan ti kaadda dagiti polis. Limned a dagus ti baket iti bangsal idi makabatog dagiti polis. Sinipsiputanna ida agingga iti nakadanonda iti pangrugian ti dana a kumarab-as iti bakras ti bantay, ket kasta unayen ti kebbakebbana a nagturong iti sagumbi. “Kulian, Kulian!” Winagwagna ti abaga ni Julian a matmaturong iti papag. Nagareng-eng ti agtutubo. Saan pay a namigat ta di pay bimmangon nanipud itay parbangon. “Kulian, agriingka.. adda polis a kinakuyog ni nanangmo!” Bimmaringkuas ni Julian. Kasla napleng iti nangngegna. ‘’Polis?” kinunana. “Wen, kinakuyog ida ni inam. Nagturongda idiay umayo. Sapsapulendaka ngata—” Sipapardas ni Julian a nagturong iti tawa a tumannawag iti bit-ang. Impasurotna ti panagkitana iti desdes. Ket nakitana nga agpayso dagiti polis nga agsasaruno iti nadalus bassit a paset ti desdes iti labes dagiti pan-aw “Sika ti ammok a sapsapulenda, Kulian,” kinuna ti

Images:

© PressReader. All rights reserved.