Publication:

Bannawag - 2021-11-16

Data:

Ading Kosinera

CONTENTS

Ni MERCY R. GAÑO

56 Ading Kosinera MAYSA kadagiti agpatpatubo iti uong iti Ilocos Norte ni Fidel Galarce (nailadawan) ti Brgy. Lang-ayan, Currimao, I.N. Nagsanay iti Mushroom Production iti MMSU, nangrugi iti 1,500 a fruiting bags. Kunana a kalpasan ti 8-10 a bulan, baliwanna ti pagpatubuanna. Innayonna nga awan ti masayang iti panagpatubo iti uong ta no awanen ti agtubo, aramidenna a compost (ganagan) dagiti mulana a nateng a kas kadagiti kabatiti, tabungaw, ken karabasa. Kaaduanna a paglaklakuanna kadagiti apitna a nateng dagiti pumasiar a gagayyemna. Inawaganna iti “Gatangenna, Purosenna” program. Aglaklako payen ni Fidel iti fruiting bag (P35 ti maysa). “Urayen laengen ti panagtubo dagiti uong,” kinunana. Kadagiti interesado met nga agpatubo, nalaka laeng a suroten dagiti addang. Mabalin met a rugian iti ania man a panawen, aglalo itoy a panawen ti pandemia. Makiuman laeng iti MMSU, Siudad ti Batac para iti panagsanay. Nabaknang ti uong (mushroom) iti Vitamin B kangrunaanna iti riboflavin ken niacin. Tumulong dagiti B vitamins a mangburak kadagiti taba (fats), protina ken carbohydrates tapno makaipaay iti naan-anay a pigsa. Addaan pay iti nangato nga antioxidants a masarakan kadagiti dadduma a nateng a kas iti karot, kamatis, ken berde ken nalabaga a sili. Makatulong pay daytoy a mangpababa iti blood pressure ken cholesterol level, ken makatulong pay a manglaban iti diabetes. Gapu ta kunada a nabaknang ti uong iti protina, kas iti soya, irekrekomendar dagiti eksperto iti nutrision a napintas daytoy a sulnit ti karne.—O ditoy. Duan a tawen a ni Bileg Aurelio ti presidente ti Cadaclan Yacht Club. “Super Riz!” Intudo ni Sahri ti nagpinta iti puraw ken asul a maysa kadagiti kadakkelan a yate iti pungto ti abagatan ti marina. Madamdama pay, imparadan ni Thor ti lugan iti sango ti agsangagasut ket limapulo a kadapan ti kaatiddogna ken uppat a kadsaaran ti ulona a yate. Sakbay a dimsaag ni Bileg Aurelio, nadlawnan ti lakay ken ubing nga agkukurrot a nakatugaw iti asideg ti poste a nakaigalutan ti kable ti yate. Napasardeng ni Bileg Aurelio. Nagsubli ti lagipna ti kinabutbot dagiti pagan-anayna idi adda iti sidong da Tio Damaso ken Lila Caridad. Ti kinaul-ulilana. Kinemkemna dagiti sangina. “Asino dagitoy, ama?” dinamag ni Bileg Aurelio ken ni Tata Guzman idi mabatoganda ti lakay ken ti ubing a kasla maap-apas a kumitkita kadakuada. Apagapaman met a napasardeng da Sahri ken Quid nga umuli koman iti andamio ti yate. “Kasangsangpetda idi lawasna, sir,” kinuna ni Tata Guzman. “Imbagada a naggapuda iti ili ti Caduyongan ken nagkanser ti baketna ket nailakona amin a sanikuada a pinagpaagasna.” Binaw-ingan ni Bileg Aurelio dagiti dua. “Kayatmo ti agdalus ditoy marina, tata? Tangdanankayo.” “K-kayatko, a, apo,” kinuna ti lakay. “Bileg Aurelio, tata. Siak ti presidente ti private yacht owners’ association.” “A-ala man, apo, no adda pannakabalinna.” “Ala, wen, mangrugika inton Mierkoles,” kinuna ni Bileg Aurelio. “Agyanka iti daydiay bassit a building.” Intudona ti pannakaopisina ti marina. “Adda utility house sadiay. Part-time dagiti agdaldalus ditoy. Daytoy ni Tata Guzman, ti pilotok, isuna ti superbisormo ditoy.” “Agyamanak, apo, agyamanak.” Inapput ti lakay dagiti matana. Naganug-og iti naulimek. “Impalagipyo manen kaniak ti nakurapay a kinaubingko, tata,” kinuna ni Bileg Aurelio. “Diak makapag-Dios ti agngina unay kenka, Apo Bileg.” Timmakder ti lakay. “Kayatko koma nga agepen dagiti imayo, barok ngem diak maikari.” Impunas ti lakay ti narapis a dakulapna iti rupana. Inawid ni Bileg Aurelio ti lakay sa apagapaman nga inabrasana. Pinikpikna dagiti natulang nga abaga ti lakay. Manen, linapdanna ti isisiplot iti lagipna ti pannakaipalladawna iti bantay, ti aglalaok a buteg ken ling-etna nga agkalkali iti kamotig iti bangkag tapno adda ilingtana. Maal-alumiim met ti ubing a lalaki nga immasideg. “Ket tapno adda pangrugianyo, tata, alaenyo daytoy…” Kinaut ni Bileg Aurelio ti nalukot a kuarta nga imbolsana itay. “Pauna a sueldoyo ita a bulan. Pagsaritaantanto ti sumaruno.” Nagtigerger dagiti ramay ti lakay. Awatenna a saan ti kuarta. Ngem impilit ni Bileg Aurelio iti imana. Inkaem ni Bileg Aurelio daytoy sa manen pinikpikna ti lakay. “Manang, adda pay laeng natda a balonko idiay school,” kinuna ni Quidzer. “Imbolsak. Mabalinko nga ited iti ubing?” “Saan. Inikkan idan ni daddy iti kuartada.” Nagpanunot ni Sahri. “Umulita dita yate!” Nagsaruno dagiti agkabsat nga immuli iti andamio. Simrekda iti umuna a kadsaaran ti yate a yan ti nalawa a salas-panganan. Binirokda ni Nana Sidang. Nakabakruyen dagiti agkabsat iti saggaysada a bayon ti nakupin a bado ti ubing idi masabatda ti amada iti ridaw. Sarsarunuen ni Thor ti amona. “Daddy, mabalin nga ited dagitoy bado ni Quid?” sinaludsod ni Sahri. “Diakon us-usaren dagitoy, daddy,” impasaruno met ni Quid. Immisem sa nagtung-ed ni Bileg Aurelio. Insungona ti yan dagiti agama iti pantalan. Iti kaungganna, linapunos ti nalaus a ragsak. TAGILENNEKENEN ti init idi ukasen dagiti para palubos iti pantalan ti galut ti yate. Naingato metten ti angkla. Nainayad ti panangisanud ni Tata Guzman iti yate. Nakatugawen da Bileg ken dagiti ubbing iti deck iti rabaw ti maikatlo a kadsaaran. Madamdama pay, sangsanguenen dagiti agaama ti nalabaga, akaba ken agtabonen nga init. “Apay a lumnek ti init, daddy?” dinamag ni Quidzer. “Alla, damdamagenna… ket cycle ngarud,” kinuna ni Sahri. “Cycle ti day ken night.” “Dayta ti istoria dagiti teachers, manang,” kinuna ni Quidzer. “Baka adda met istoria ni daddy. ‘Tay legend man, daddy?” Nagpanunot ni Bileg Aurelio. Nalagipna ti sarita ni Lila Caridad. “Adda parsua a managan iti Karakaran,” kinuna ni Bileg Aurelio. “Agnaed daytoy iti taaw. Addaan iti ayayam a managan iti Init. Naaramid daytoy iti umapapuy a balitok. Ngem natured ti tian ti Karakaran. Isu a Karakaran ti naganna. No makariing iti bigat, ipugsona ti Init nga ay-ayamna ket buybuyaenna nga agpangato iti tangatang. Iti malem, sippawenna met laeng iti ngiwatna ket makitatayo nga agpukaw ti init.” “Kasano ngarud ti bulan, daddy?” Nagpanunot manen ni Bileg Aurelio. “Maysa a pirak a sensilio a pagpipinnasaan dagiti Tagdaya ken Taglaud,” inrugi manen ni Bileg Aurelio. Imbentonan daytoy. Dagitoy dagiti malaglagipna nga is-istoriaen iti bagina iti kaaddana iti bantay a pagpastuanna idi ubing pay. “Dumakdakkel ta umad-adu ti inayonda a kantidad ti pirak, agingga a dumagsen a dumagsen. Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, main-inut a maikkatan ti sensilio agingga a bumassit a bumassit agingga nga awanen. Marugianto manen ti pannakaurnong dagiti sensilio dagiti tattao tapno agbalin a bulan.” Nasipngeten ti taaw. Dagiti laeng napigsa a silaw ti yate ti mangsilsilnag iti dalanenda. Iti masanguananda, ti Sentinela Island, maysa a munisipalidad dagiti natibo nga Yporo wenno Ypulo (agsipud ta dida mabalikas ti ere), naraniag ti silaw ti poblasion ti isla iti masanguananda. Iti amianan nga ansad, nabatad met dagiti silaw iti munisipalidad ti Ling-ayan ken iti abagatan, ti munisipalidad ti Sungadan. Nangrabiida iti baba. Inayaban ni Bileg Aurelio ni Tata Guzman, ni Nana Sidang, ti para luto ken ti lima a tripulante. Kas iti sigud, dagiti nakairuaman ni Bileg Aurelio dagiti sagana. Tinenneb a dalag-baybay, dinengdeng a burudibod a marunggay ken aba, inabraw a pakak a napartok iti kamatis. Prinito a native a manok ken sautéed Bagiw vegetables ti para kadagiti ubbing. Kaldo a lauya a paragpag ken ulo ti tuna ken tinuno a tuna belly pay. Inlabayan ni Bileg Aurelio dagiti ubbing. Impagarupna no saan a kayat dagiti ubbing dagiti nakairuamanna a sidaen ngem dimmawat pay dagitoy. “Naimas gayam daytoy, daddy,” kinuna ni Quid iti burudibod. “Kayatko daytoy tinenneb,” kinuna met ni Sahri. Pinunnona ti pagkalduanna a bowl. “Fried chicken, beef steak ken Baguio vegetables met la ngamin ti ammo ni mommy a para kadakami, daddy,” kinuna ni Sahri. “Agpayakkayo ken agemmakkayo ngamin no kanayon a dagita ti sidayo,” kinuna ni Bileg Aurelio kadagiti annakna. “Ngem no daytoy kamanokan ti sidaenyo, nataytayabkayo manen,” impasarunona ket nageellek dagiti tripulante. Nagsublida met laeng iti akinngato a deck a nangbuybuya kadagiti bituen kalpasan ti pannanganda. “Dayta ti gagan-ayan.” Intudo ni Bileg Aurelio ti ragup dagiti dandanin agtindek a bituen iti daya. “Orion’s belt,” kunada iti Ingles “Wow, isu gayam dayta,” kinuna ni Quid. “Dagita dagiti nagsingin,” intudo manen ni Bileg Aurelio dagiti agkaraniag ken saan nga agaddayo a bituen iti amianan a tumindek. “Castor and Pollux ti awagyo iti science,” inlawlawagna. Ad-du koma pay dagiti ilawlawag ni Bileg Aurelio ngem nagkiriring ti selponna. Saanna koma a bagkaten ngem inyawat ni Sahri kenkuana. “Hello, honey,” kinuna ni Riz. “I hope pinai-serve-am dagiti ubbing iti paboritoda.” Nasemsem ni Bileg Aurelio. “Wen, everything,” inlibakna. “Fried chicken and sautéed vegetables.” Saanna nga imbaga a nabsog dagiti annakna iti tinenneb, burudibod ken pakak. Saanna nga imbaga a kinulkulanitan ni Quid ti bukel ti pakak. “Impaitugotmo dagiti lessons-da, honey?” “Wen, honey,” inlibak manen ni Bileg Aurelio. Kayatna koma nga ibaga a saan nga amin a leksion ket adda iti libro, nga isuro dagiti mamaestra. A dagiti dadduma a leksion, adda iti biag ken iti aglawlaw ken padas laeng ti makaisuro kadagitoy. “Sadino ti yanyon?” “Addakamin kadagiti Nagkasiam,” kinuna ni Bileg Aurelio. Siam dagitoy a puro iti nagbaetan ti Cadaclan ken ti isla a munisipalidad ti Sentinela. “Kasangsangladmi met ditoy Lawagan Airport.” Simmaruno nga immawag ti maysa a private number nga ammo lattan ni Bileg Aurelio a naggapu iti ballasiwtaaw. Immadayo kadagiti ubbing. Napan iti purua. “This is Representative Cain Burns of California,” inyam-ammo ti Amerikano nga immawag. “I am an adviser to the Clean Energy Coalition.” “Nice to hear from you, Congressman Burns,” kinuna ni Bileg Aurelio. “Would a fund of some 20 million dollars be enough for our purpose?” Nagpanunot ni Bileg Aurelio. “I bet you have to double the amount, sir,” insungbatna. “Okay, we will talk among ourselves,” insungbat ti Amerikano. “Plus our expertise, of course,” nagkatawa iti nalag-an.

Images:

© PressReader. All rights reserved.