Publication:

Bisaya - 2021-05-01

Data:

NATIONAL ARTS MONTH 2021: ARTE TALIWALA SA PANDEMYA

Cover Story

Ni Richellet P. Chan

ANG pandemya usa ka kusgang puwersa nga mibali sa madasigong mga kamot sa taknaan sa Manila City Hall. Nahawan ang kadalanan ug nadungog na usab ang mga huni sa mga langgam— mga langgam nga nakakitag kapasilongan sa nagpahiping kakahoyan sa siyudad. Sa kataposan, nagmadaogon ang mga ilaga nga magpangawat lang untag gawas sa dalan kay lagi sila malisangon sa bagang katawhan. Apan ang tawo, magpakatawo. Dili magpapilde kon kadasig lang sa panghunahuna ang estoryahan. Ug nag-una niini mao ang atong mga ulipon sa arte sa nasod, ang National Commission for Culture and the Arts. Niadtong Marso 26 ning tuiga, gipahigayon sa NCCA ang usa ka press conference kabahin sa ilang paglusad sa National Literature Month nga mao ang buwan sa Abril. Kay wala pa man itugot ang social gathering, ilang gigamit ang usa ka online platform nga zoom alang sa maong programa. Naatol pod nga niarong tuiga mao ang ika-500 nga kasumaran sa Battle of Mactan, usa ka bililhong hugna sa atong kasaysayan isip Pilipinhon maong gigamit sa NCCA ang tema: “Buwan ng Panitikan, 500 Taon ng Pagsulat sa Kalibutang Filipino”. Isip pag-abiabi sa mga sumasalmot, giablihan ni Ginong Al Ryan Alejandre ( punong tagapagpaganap, Nasodnong Komisyon alang sa Kultura at mga Arte) ang programa diin gipalig-on niya ang pagsaulog sa National Literature Month pinaagi sa pagpaambit sa Proclamation No. 968. Madasigon si Ginong Alejandre sa iyang pagpamulong. Namulong usab si Dr. Michael Coroza, pamuno sa UMPIL (Unyong ng mga Manunulat sa Pilipinas). Usa ka kritikal nga pagtan-aw ug paghagit ang gitanyag ni Dr. Coroza sa mga sumasalmot. Ingon pa niya nga sa maong tema karong tuiga angay natong susihon ang atong nasyonal nga panabot sa atong kaugalingon. Ug malaomon siyang miingon: “Laging may ipagkakaisa po tayo at laging maibubuklod tayo sa pambansang wika natin.” Wala pod magpaulahi sa iyang pagpaambit si Dr. Arthur Cassanova, pamuno sa KWF (Komisyon sa Wikang Filipino). Abli si Dr. Cassanova sa bag-ong mga magsusulat. Ingon pa niya nga daghan na tag naabot sa katitikan ug malamboon na kita niini ug panahon na aron ato pang hagiton ang kaugalingon. Anaay mga programa nga gitanyag ang KWF alang sa National Arts Month sama na lang sa pagpaambit kabahin sa topiko nga “Wikang Katutubo, Dekolonisasyon, Kasaysaysan, Babaylan, Ubp.”. Naangkon pod sa NCCA ang pag-unong sa NBDB (National Book Development Board). Si Dante Francis ‘Klink’ Ang II, ang ilang chairman, ang namulong kabahin sa ilang partisipasyon. Una sa tanan gipaambit ni Ginong Ang ang pagbasa, pagpanugid ug ang pagpaminaw sa usag usa. Tuod kining mga butanga ang hapit nang makalimtan sa kabatan-onan. Maayo pod ang ilang tumong sa pagbalik sa oral tradition aron atong maangkon og balik ang atong kaugalingong kultura ug panugid nga nahanaw kauban sa pag-abot sa bag-ong impluwensiya 500 ka tuig na ang minglabay. Anaa poy listahan sa mga kalihokan kabahin sa arte ang NBDB karong tuiga sama sa mga workshop sa pagsuwat ug pagdibuho. Pinaagi ni Dr. Julieta Mallari, pamuno sa NCLA (National Committee on Literary Arts), gipaambit pod sa maong organisasyon ang ilang ipahigayon nga mga programa sama sa Reading the National Artists for Literature Series nga ipahigayon sa nagkalainlaing lugar sa nasod. Gawas sa mga pamulong kabahin sa arte anaa pod silay ipahigayon nga contest alang sa mga estudyante sa nasod sama sa balitaw ug leleng. Mipaambit pod ang sekretarya-heneral sa UMPIL nga si Dr. John Iremil Teodoro sa ilang dugang pa nga mga programa sama sa Writer’s Forum Series sa Ateneo ug La Salle. Ila pong pagabuhaton ang ilang tinuig nga awarding ceremony sa napili nga mga ulipon sa arte sa tulo ka kategoriya: Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas, Gawad Paz Marquez Benitez ug Gawad Pedro Bucaneg. Apil sa maong programa ang question and answer portion. Sagad sa mga pangutana kabahin sa pagpatin-aw sa umaabot nga mga programa kabahin sa National Arts Month labaw na sa mamahimong partisipasyon sa mga estudyante sa nagkalainlaing bahin sa nasod diin mao gayod kini ang tumong sa NCCA. Apan, anaay usa ka pangutana nga nakapagawas sa kandiis sa mga mamumulong: “Nakaplano ba ang mga programa sa Buwan ng Panitikan ngayong taon (except na ginaganap ito online) sa konteksto ng pandemya? Kasi sa tingin ko, parang wala namang masyadong kaibahan sa mga nakaraang taong pagdiriwang.” Gitubag kadto ni Dr. Coroza nga anaa man poy kausaban sama sa bag-ong mga contest ug mga speaker. Morag pasiaw tuod kadtong pangutanaha apan kon atong susihon pag-ayo, gawas tuod sa online platform anaa ba silay lektyur kabahin sa pagsuwat niining panahon sa pandemya? O anaa bay genre nga angay gamiton o dili gamiton o usbon pinasibo sa atong sitwasyon? Unsa pay laing mabuhat sa arte? To improve mental health lang gyod ba? Di ba ang pagsuwat usa man ka pagpangapkap sa kahayag sa mangitngit nga langob? Di ba samot nga mabuang ang mosulod sa seryosong arte kon di sila andam? Unsa pa gyod kahay mabuhat sa artist isip ulipon sa arte? Unsa pa may matampo sa NCCA o nasyonal nga mga organisasyon alang sa mga magsusulat o sa katawhan karon niining sitwasyona? Pormal nga gitikop sa NCCA ang tabil sa maong programa sa pamulong ni NCCA Chairman Arsenio ‘Nick’ Lizaso. Tumong niya ang pagpaila-ila sa kalapad sa arte ngadto sa kadaghanan. Labaw na sa pagpasabot sa oral tradition sa matag komunidad sa nasod. Mingtingog na usab ang mga langgam sa nagpahiping punoan sa siyudad. Padayong nabalian og bukton ang taknaan sa Manila City Hall. Nagpista na ang mga ilaga sa halapad nga dalan. Apan alang sa mga ulipon sa arte, gitan-aw ang tanan isip oportunidad sa kinabuhi nga makasaksi niining di malimtang hugna sa kasaysayan. Ug basin— basin human ang 500 ka tuig gikan sa pagsulod sa COVID-19 sa nasod, kining maong anib sa atong kasaysayan mao na pod unyay saulogon. (KATAPOSAN)

Images:

© PressReader. All rights reserved.