Publication:

Bisaya - 2021-11-01

Data:

Di man diay nindot atong paminaw kon sakto ta ba?

GUMALAYSAY

KABALO na mo nga sa akong yanong panabot dako gyod og sipyat si Dr. Francisco Duque III, ang atong hepe sa kahimsog kuno, secretary sa atong Department of Health ( DOH), nga maoy gisaligan ni Presidente Duterte nga mangulo sa atong pagpakigbisog batok sa pandemya sa CoViD. Sa miaging tuig pa tong nakatimaho na ko sa kadakong kasipyat. Karon, makaingon na ko nga dili lang sipyat diay. Hu- hu- hu. Maayo ra kon sipyat lang, kay dili krimen ang pagkabugok, apan kon gituyo nga magpasagad aron makapalit og relo ug kotse, sobra pa nas krimen tingali ba? Mao ning panahona nga makapangutana ko kon suwerte ba niya nga wala mibasa nako o demalas? Ha- ha- ha. Mao lagi kuno nay demalas sa tawong dili magbasabasa, magsalig lang sa iyang kaugalingong pangartiyo, matod pang Neil Gaiman, sa iyang librong “View From The Cheap Seats”. Sa dihang nagplano kuno ang Amerika nga himoong pribado ang pagdumala sa mga prisohan, sumala sa asoy ni Gaiman, dihay nangutana kon pilay posibleng mapriso sa sunod nga kinse ka tuig kay aron maoy basehan kon pila ka bag- ong prisohan ang gikinahanglang tukoron. Ang nahimong basehan? Kon pila sab sa mga onse anyos niadtong tuiga ang dili kabasa, labi na ang dili gabasa alang sa iyang lingaw ug katagbawan. Nah, wala ko gaingon nga mapriso nis Dr. Duque, ug mas labawng wala ko gaingon nga wala siya gabasa kaniadtong onse anyos pa siya, apan ngano kahang ingon ini siya, no? Kon gabasa man, unsa sab kahay gibasa? Sumala ni Neil Gaiman, lahi ra kon gabasa tag mga sugilanon, nobela, kanang mga sinulat sab sa mga maalamon, komparar lugar sa gatan- aw og sine o galantaw lang og telebisyon, bisan pa kon ang sine o programa sa telebisyon makalingaw ug base kini sa usa ka sugilanon nga napatik na sa usa ka libro. Kon gatan- aw kuno tag sine o galantaw og programa sa telebisyon, ang atong hunahuna naa nagsubay og unsay nahitabo sa mga tawong gadrama sa sine. Lahi kon magbasa kuno ta kay ang atong masubay mao ang atong reaksiyon sa atong gibasa. Sa ato pa, ato ang kasinatiang atong gisubay, dili kasinatian sa mga tawo sa estorya. Morag motuo kong Neil Gaiman ini kay kon magbasa kog nobela, pananglit, o bisan pa usahay og mubo nga essay, dili nako mahuman sa usa ka paglingkod lang. Kasagaran mohunong ko ug mag- aninaw, unya mawala na dayon ko sa akong pangartiyo, inom kape o tuba kon maoy naa, Coke kon wala, o moginhawag makadaghan labi nag sakit sa dughan ang gibasa, usahay mokatawa ug balikan og basa ang gikataw- an, usahay isulat sab ang nabasahang nindot. Dili na nato mahimo kon galantaw tag sine; panagsa na man lang gani ta mamilok aron masubay unsa na toy dagan sa estorya, mopiyong pa kag mag- aninaw? Paspas ra kaayo ang sine alang sa atong pangartiyo maong kon naa may misulod sa atong alimpatakan sa atong gibati samtang gatan- aw, daklit lang kini ug dili pa katuohan kay sine man lang lagi. Sa ato pa, mas dako tag madawdaw kon magbasa, usa ka kasinatian nga makapainat sa atong panabot samtang gabasa. Maong mas dako og posibilidad nga maporma nato atong kaugalingon, unsay maayo ug matarong samtang nagsubay sa mga pulong sa mga pahina sa usa ka libro kaysa magsubay sa mga esena sa usa ka salida. Matod pang Neil Gaiman, sa pagbasa makat- on pa gyod ta unsay gama aning mga tawong walay puangod ug mabati nato unsay gabation sa gipanamastamasan. Makapataas sa atong emotional quotient ( EQ), ingnon ta, dili lang intelligence quotient ( IQ). Makapanday sa kanang gitawag og empathy, ba. Pagbati sa isigkaingon ug paghatag og importansiya sa posibleng resulta sa atong gabuhaton. Karong panahona klaro na nga ang maayong tawo, ug maayo nga lider, taas og EQ bahalag dili kaayo taas og IQ. Sumala sa mga pagtuki, sa tanang tawo nga nakatamak ining kalibotana, si Kristo ang kinatas- an og EQ. Siyay atong sukod sa unsay taas og EQ. Aw, dili ta gaingon nga angay si Dr. Duque morag si Kristo og EQ apan kay doktor siya, hepe sa progama sa kahimsog ug maayong panglawas sa nasod, angay unta nga mas taas siyag EQ kay kang Presidente Duterte ug sa tanang naa sa gobyerno. Morag wala na man hinuon niy empathy si Dr. Duque sa akong tan- aw, walay pagbati nga makaayo sa uban bisan pag si Presidente Duterte, puyra gaba lang. Siyay doktor misugot siyang magpabakuna si Tatay Digs og Sinopharma, nga gawas nga wala kini natuki pa sa Food and Drug Administration ( FDA), wala pay sertipiko sa kaepektibo kinta, wala pa gyoy midawat nga nasod anang bakunaha? Maayo pang Sinovac. Dayon, gibakunahan pa gihapon niya si Tatay Digs sa ikaduhang bakuna, second dose ba, bisan kon nasobra na kini sa schedule alang sa ikaduhang

Images:

© PressReader. All rights reserved.