Publication:

Bisaya - 2021-11-01

Data:

Ang Magsusulat Isip Tigsugid Ug Tighusay

GUMALAYSAY

Ni OMAR KHALID

(Papel nga gibasa sa tagsulat atol sa Silliman University National Writer’s Workshop 2021) USA ka makuting tahas ang dalan nga latason sa usa ka magsusulat— usa kini ka dalan nga labihan katunokon ug labihan kamahagiton. Pila man kaha ang nakahuman sa pagtungha sa kurso sa Malalangong Pagsulat, ang nakahuman sa mga pasinati sa panulat sama niining gipasiugdahan sa Unibersidad sa Silliman ug, ato na lang pod iapil sa listahan, ang mga nanagtuon diha sa kadalanan? Hain na kaha sila? Tingali nabalhog sa mino ug naanod sa bul-og sa panahon kuyog sa mga gapnod sa tingbagyo. Kini ang dili masalikway nga kamatuoran. Sa usa ka bahin, kining mga butanga usab nakapasubo kanako. Ang hagit sa magsusulat anaa usab sa pagpadayon hangtod siya hikabsan sa duga ug biga sa iyang dagang. Ang tibuok kabug-aton sa kasaysayan nagtungtong sa bukubuko sa usa ka magsusulat kay usa man kini ka disiplina nga nagsugod tingali sa dihang ang tawo nakamatngon sa kamahinungdanon sa pagsulat sa iyang memorya ngadto sa piho nga porma. Ang pagtabok sa tawo gikan sa binaba nga katitikan ngadto sa sinulat nga katitikan dakong dis-og sa sibilisasyon. Apan kining maong kalamboon nakamugna usab og mabug-at nga buluhaton. Kay samtang nagakadaghan ang teksto, nag-anam usab kamahagiton ang pagpanulat. Tungod niini, makahanduraw akog hulagway sa usa ka linalang nga nagbakutot nga nagpas-an sa daghang pahina nga labihang paningkamot nga makatabok sa pikas tampi sa panahon. Tingali, kay ang tawo lang, taliwala sa daghang linalang, ang buot molambo gikan sa bayolohikal nga pagka siya ngadto sa intelektuwal nga eksistensiya. Kini tungod kay nahasukip man sa tawo ang tinguha nga may mahipos nga timailhan sa iyang pagka siya. Ug busa namugna ang kultura sa pagsulat isip tubag niining maong panginahanglan. Sa laing pagkasulti, ang pagsulat usa usab ka orasyon batok sa hingpit nga pagkahanaw sa atong matang isip tawo. O kaha, ang pagsulat mao ang pagtugkad sa suliran sa kasingkasing nga nakigsangka sa iyang kaugalingon nga mao lamang ang angayng makalalang sa labing maayong mga sinulat nga takos makakita og kahayag diha sa katitikan. Labing menos, kini sab ang gituohan ni William Faulkner— ang pagka dili mamatay sa tawhanong diwa, ang pagkalig-on sa tawo bisan siya nanghilam-os sa mga samad sa iyang paglungtad— nga ang tawo dili lang mohangtod kondili magmadaogon usab. Kining mga butanga ang labihang bug-ata pas-anon sa usa ka magsusulat. Tiaw mo bay gikaliay diay niya sa iyang abaga ang kabug-aton sa kasaysayan sa tawo isip matang. Sa matag bakyaw diay niya sa iyang dagang, sa matag pakigtagay niya sa kahilom, sa matag pagtagok sa duga sa iyang pagbati, sa mga takna sa iyang pag-inusara, kining maong kabug-aton samag nagyunyon nga bato nga gisilot kaniya, nga ipapas-an kaniya, samag maldisyon nga gipahamtang kaniya sa mga diwata. Mao tingali nga ang tentasyon sa paghunong labihan usab kamatentalon. Ikalipay nga ania kita karon, walay kakapoy nga nagtukaw niining malisod nga buluhaton sa pagsulat uban ang pagrisgo usahay nga magtingkagol sa kapakyasan, ug usahay, morisgo sa panginabuhi lakip ang kinabuhi, ug sa makasusubo, usahay sa atong kagawasan. Apan nganong ania kita, higalang magsusulat? Nganong magsulat kita taliwa niining kalisod ug mga risgo? Matag santop niining mga butanga kanako, mahipandol ang akong pangisip ug matay-og ang akong kalag. Sa kadaghan na sa teksto— kay kining atong sibilisasyon usa man ka sibilisasyon sa mga teksto— naa pa bay wala ikasulat? Unsay luna sa atong mga sinulat taliwa niining kalasangan sa mga sinulat? Apan sa tanto nakong pamalandong niining mga butanga, akong natimbangtimbang ang usa ka tubag. Mibalik ko sa batakan sa akong panabot, sa bukid diin ako namatuto, sa duyan diin una nakong nadungog ang laylay sa akong inahan. Dinhi nako nakita ang akong kapuslanan. Sa dapit nga akong gigikanan, sa bukid nga akong gikadak-an, unsay akong matampo sa akong katilingban ug sa akong panahon? Sa way pagromansa sa ilang kapalaran, anaa, nakita ko ug nasimhot ko ang singot sa mga mag-uuma taliwa sa ilang mapagarbohong buluhaton nga nag-atiman sa kaumahan matag adlaw, ang ilang mga katawa, ang ilang mga kasakit nga mapugsanon lang nilang gililong sa ilang hinubog usahay nga mga bahakhak. Nagpagba sila sa ilang mga bukubuko diha sa kainit sa Adlaw. Oo, sila molampos, walay duda. Kay matag tingkaon, ang kalibotan miambit man sa ilang singot. Apan sa dakong kasubo, dili ko sila maluwas sa ilang kapalaran. Ang akong dagang walay hingpit nga gahom paghaw-as kanila sa ilang kapalaran. Apan masulat ko sila. Masugid ko ang ilang mga sugilanon. Dawaton ko ang risgo kon pasanginlan man sa pag-alsa sa kaugalingong bangko. Apan dili ko igsapayan. Dinhi gihan-ay nako ang tubag, ug akong ideklarar uban sa tuyhad nga agtang nga giisip ko ang akong kaugalingon nga tigsugid ug tighusay sa ilang mga sugilanon. Kay misantop sa akong salabotan nga ang ilang mga sugilanon ug balak, sugilanon ug balak usab natong tanan. May mga sugilanon ug balak sila nga takos isugid, takos paminawon, iyawat nga kining maong mga mitna ikasumpay sa mas lapad nga naratibo sa kasaysayan sa atong nasod, sa

Images:

© PressReader. All rights reserved.